سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
102
تاريخ ايران ( فارسى )
برعليه تموچين پيش از آنكه قوت بگيرد لشكركشى نمايند . آلاقوش ، تموچين را از قصد قبيلهء مزبور مطلع ساخت و تموچين غفلتا بر آن قبيله حمله برده و آنان را شكست داد . پادشاه آنها كشته شد ولى گوچلك پسرش فرار كرد و به طرف مغرب گريخت . از اسيرانى كه بدست تموچين افتاد يكى تاتاتونگو وزير تىيانگ بود . تموچين او را به خدمت خود پذيرفت . اين شخص اصلا از اهل اويغور و برطبق روايات مبانى تمدن اوليهء مغول مرهون افكار بلند و عالى و لياقت اينمرد نامى است . تاتاتونگو پسران چنگيز را زبان و خط اويغورى آموخت و تا زمان اوگتاى پسر و جانشين تموچين بر مسند خود باقى بود . در سال 1206 م تموچين چندان قوت و قدرت يافت كه شورائى تشكيل داد و در آن لقب چنگيز خان براى خود اختيار نمود . انقراض سلسلهء قراختائى گوچلك فرزند خان قبيلهء نايمان پس از شكست پدرش مدتى متوارى بود تا بالاخره بدربار گور خان رفت . گوچلك در دربار گور خان مذهب بودا را قبول نمود و گور خان دخترش را بزنى به او داد و از او پشتيبانى نمود ، اما همين كه قدرت و قوتى يافت ياران و لشكريانى جمع كرد و بكمك سلطان محمد خوارزمشاه و عثمان امير سمرقند بر عليه گور خان ولينعمت خود عصيان ورزيد . گوچلك در به دو امر شكست خورد ولى طولى نكشيد كه لشكريان عثمان و خوارزمشاه بكمك رسيدند . گور خان بدست گوچلك اسير گرديد 608 ه ( 1212 ) و بجاى او اين خائن بر يك قلمرو محدود بحوزهء ثاريم با شهرهاى كاشغر ، يارقند و ختن سلطه و استيلا پيدا نمود ، قلمرو خوارزمشاه نيز تا قلب تركستان پيشرفت و بعدها عثمان سمرقند بدست خوارزمشاه كشته شد و نامبرده سمرقند را به پايتختى اختيار كرد . اولين حملهء مغولها در آسياى مركزى ( 612 - 615 ه ( 1215 - 1218 ) چنگيز خان سه بار برعليه سلسلهء قين اردوكشى كرده و در هر بار موفقيت حاصل نموده معمورهترين و زيباترين ممالك آنها را به تصرف درآورد . شرح اين حملات و پيكارها از گنجايش اين كتاب خارج و تنها نكتهاى كه بايد درنظر داشت اين است كه مغولهاى وحشى در ضمن همين جنگها بود كه فن محاصره را تمرين كرده آموختند